Obraz

11 listopada. Wolność, za którą warto dziękować i o którą trzeba dbać

11 listopada ma w sobie coś szczególnego. Biało czerwone flagi, hymn, wspomnienie tych, którzy walczyli o Polskę, uroczystości państwowe i rodzinne rozmowy o historii. Dziś obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, ustanowione dla upamiętnienia odzyskania przez Polskę niepodległego bytu państwowego po 123 latach zaborów.


Dla człowieka wierzącego ten dzień może być jednak czymś więcej niż tylko rocznicą historyczną. Może być również dniem wdzięczności. Za to, że możemy żyć w swoim kraju, mówić własnym językiem, wychowywać dzieci w naszej kulturze, chodzić do kościoła, modlić się, uczyć historii i przekazywać następnym pokoleniom to, co dla nas ważne. Wolność łatwo uznać za coś oczywistego, dopóki nie przypomnimy sobie, jak wielu ludzi przez dziesięciolecia jej nie miało.

Niepodległość nie przyszła sama. Była owocem wysiłku wielu pokoleń, ludzi bardzo różnych, którzy nie zawsze myśleli tak samo, ale łączyło ich pragnienie, żeby Polska mogła znowu istnieć jako wolne państwo. Dziś łatwo patrzeć na historię z bezpiecznej perspektywy i zapominać, że za wielkimi datami stoją konkretni ludzie, ich decyzje, lęki, poświęcenie, rozłąki, więzienia, wojna i śmierć. Właśnie dlatego pamięć jest formą wdzięczności.

Chrześcijańska wdzięczność nie oznacza jednak bezkrytycznego zachwytu własnym narodem. Miłość do Ojczyzny nie polega na przekonaniu, że wszystko, co nasze, jest lepsze. Patriotyzm nie musi być krzykiem. Może być spokojną odpowiedzialnością za miejsce, w którym żyję, za język, którym się posługuję, za pamięć historyczną, za sposób, w jaki traktuję ludzi wokół siebie, i za to, co zostawię następnym pokoleniom.

Warto przypomnieć sobie, że dla katolika Ojczyzna jest dobrem, które należy kochać, ale nie jest wartością najwyższą. Najwyższe miejsce należy Bogu. Dlatego dojrzały patriotyzm nie może prowadzić do pogardy wobec innych narodów, budowania wrogości czy dzielenia ludzi na lepszych i gorszych. Miłość do Polski nie wymaga nienawiści do kogokolwiek. Może natomiast uczyć wdzięczności, odpowiedzialności, pamięci i służby wspólnemu dobru.

Dzisiaj szczególnie mocno brzmi też słowo „wolność”. W chrześcijaństwie wolność nie oznacza po prostu możliwości robienia wszystkiego, na co mamy ochotę. Prawdziwa wolność zawsze wiąże się z odpowiedzialnością i dobrem. Człowiek może być politycznie wolny, a jednocześnie pozostać niewolnikiem własnego egoizmu, gniewu, uzależnień czy uprzedzeń. Dlatego 11 listopada może być także okazją do bardzo osobistego rachunku sumienia: co robię z wolnością, którą otrzymałam?

Wolność kraju jest wielkim darem, ale trzeba się jej także uczyć każdego dnia. W domu, w szkole, w pracy, w rozmowie z człowiekiem, który myśli inaczej. W sposobie, w jaki korzystamy z własnych praw i pamiętamy o obowiązkach. W tym, czy umiemy szanować drugiego człowieka również wtedy, kiedy się z nim nie zgadzamy. Niepodległość nie jest tylko historią zapisaną w podręczniku. Jest odpowiedzialnością ludzi, którzy żyją tu i teraz.

Może dlatego tak ważne jest, żeby dzieci nie znały 11 listopada jedynie jako dnia wolnego od szkoły. Warto opowiadać im, dlaczego wywieszamy flagę, dlaczego śpiewamy hymn, dlaczego pamiętamy o ludziach, których już nie ma. Nie po to, żeby obciążać je wielkimi słowami, ale żeby uczyć je, że rzeczy ważne nie pojawiają się znikąd i nie trwają same z siebie.

Dla mnie bardzo poruszające jest również to, że dzisiejsze państwowe obchody rozpoczynają się Mszą Świętą w intencji Ojczyzny. Jest w tym coś bardzo czytelnego dla człowieka wierzącego: Ojczyznę można nie tylko wspominać, ale także powierzać Bogu. Modlić się za Polskę, za tych, którzy nią rządzą, za ludzi odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, za nauczycieli, rodziny, dzieci, starszych, chorych, samotnych i wszystkich, którzy każdego dnia tworzą ten kraj.

Można dziś pomodlić się również za tych, którzy oddali za Polskę życie. Za znanych z nazwiska i za tych, których imion już nikt nie pamięta. Za ludzi, którzy nie doczekali wolnej Ojczyzny, ale swoją pracą, walką i wiernością przyczynili się do tego, że my możemy dzisiaj żyć inaczej.

Panie Boże, dziękujemy Ci za Polskę, za jej historię, język, kulturę i ludzi, którzy przez pokolenia troszczyli się o jej wolność. Dziękujemy za tych, którzy dla niej pracowali, cierpieli i oddawali życie.

Prosimy Cię o mądrość dla nas wszystkich, abyśmy potrafili korzystać z wolności odpowiedzialnie, bez pogardy, pychy i dzielenia ludzi. Daj nam szacunek do przeszłości i troskę o przyszłość.

Strzeż naszej Ojczyzny. Daj pokój, mądrość rządzącym, uczciwość tym, którzy pełnią publiczną służbę, i odwagę każdemu z nas, żebyśmy umieli robić dobro tam, gdzie jesteśmy.

Naucz nas kochać Polskę dojrzale, z wdzięcznością, prawdą i odpowiedzialnością.

Amen.

Dzisiaj warto wywiesić flagę, zaśpiewać hymn, opowiedzieć dzieciom kawałek historii, pomodlić się za Ojczyznę i po prostu podziękować. Wolność nie jest czymś, co raz zdobyte pozostaje na zawsze bez naszego udziału. Trzeba ją chronić także codzienną uczciwością, pamięcią, odpowiedzialnością i szacunkiem do drugiego człowieka.

Bo niepodległość zaczyna się od historii, ale trwa dzięki temu, co robimy z nią dzisiaj.
Czytaj dalej »
Obraz

Kraków w żałobie. Jak przeżyć tragedię razem z Bogiem

Wczoraj, 7 listopada, w centrum Krakowa wydarzyło się coś, wobec czego trudno znaleźć właściwe słowa. W strzelaninie zginęło sześć osób, piętnaście zostało rannych. Dziś i jutro w całej Polsce obowiązuje żałoba narodowa, a w samym Krakowie żałoba potrwa do 11 listopada. Są takie wydarzenia, po których człowiek przez dłuższą chwilę po prostu siedzi i patrzy na wiadomości, nie bardzo wiedząc, co powiedzieć. Myśli przede wszystkim o tych, którzy wyszli z domu jak każdego innego dnia i już do niego nie wrócili, o ich rodzinach, o rannych, o świadkach, o ratownikach, policjantach i wszystkich, którzy znaleźli się w samym środku tej tragedii.


W takich chwilach bardzo łatwo zadać Bogu pytanie, na które nie ma prostej odpowiedzi. Gdzie byłeś? Dlaczego na to pozwoliłeś? Dlaczego człowiek może w jednej chwili odebrać życie drugiemu człowiekowi i pozostawić po sobie tak ogromne cierpienie? Wiara nie daje nam wygodnego wyjaśnienia każdej tragedii. Chrześcijaństwo nie polega na tym, że po każdym nieszczęściu znajdujemy szybko zdanie, które wszystko porządkuje. Czasem najbardziej uczciwą modlitwą jest właśnie milczenie przed Bogiem, ból i bezradność, których nie próbujemy przykryć pobożnymi słowami.

Bóg nie jest autorem zła. Człowiek jest wolny i może swojej wolności użyć także w sposób straszny. To jedna z najbardziej bolesnych prawd o ludzkiej wolności. Bóg nie chce zabójstwa, przemocy ani cierpienia niewinnych ludzi. Nie można więc mówić o takiej tragedii jako o Jego planie, karze czy jakimś tajemniczym sposobie „dawania lekcji”. Takie słowa wobec rodzin ofiar byłyby po prostu okrutne. Bóg nie stoi po stronie śmierci. Chrystus przyszedł, żeby dać życie, a w Ewangelii widzimy Go przy człowieku cierpiącym, przestraszonym i opłakującym swoich bliskich.

Jest scena, do której wracam w takich chwilach szczególnie często. Jezus przychodzi do grobu Łazarza i płacze. Wie przecież, co za chwilę zrobi, a jednak nie omija ludzkiego bólu. Nie mówi Marcie i Marii, żeby przestały płakać, bo przecież wszystko będzie dobrze. Najpierw jest z nimi. To bardzo ważny obraz Boga na dzień taki jak dzisiejszy. Nie Boga, który z daleka tłumaczy nam tragedię, ale Boga, który staje przy człowieku w żałobie.

Może właśnie tak trzeba dzisiaj być z Krakowem. Bez sensacyjnego śledzenia każdego szczegółu, bez niepotwierdzonych wiadomości, bez budowania własnych teorii i bez wykorzystywania tragedii do sporów. W takich chwilach niezwykle łatwo zapomnieć, że za liczbami stoją konkretni ludzie. Sześć osób, które miały swoje rodziny, plany, zwyczajne sprawy na sobotę i ludzi, którzy je kochali. Piętnaście osób rannych, dla których wczorajsze popołudnie może pozostać doświadczeniem na całe życie. Rodziny, które odebrały najgorszy telefon, jaki można dostać.

Żałoba narodowa ma sens wtedy, kiedy nie zatrzymuje się na opuszczonej fladze. Jest wspólnym uznaniem, że stało się coś, wobec czego nie chcemy przejść obojętnie. Dla człowieka wierzącego może być również wezwaniem do modlitwy. Nie do modlitwy wielkiej i efektownej, ale do bardzo konkretnego powierzenia Bogu tych, którzy zginęli, tych, którzy walczą o zdrowie, ich bliskich oraz ludzi niosących pomoc.

Katolik modli się za zmarłych, ponieważ wierzy, że śmierć nie kończy wszystkiego. Nie wiemy, co wydarzyło się w ostatniej chwili życia każdego z tych ludzi, co było w ich sercu ani jaka była ich relacja z Bogiem. To wszystko zna tylko On. Dlatego nie wydajemy wyroków, lecz powierzamy. Prosimy o miłosierdzie, o przebaczenie grzechów, o życie wieczne. Możemy ofiarować za zmarłych Mszę Świętą, modlitwę, Komunię Świętą, różaniec czy zwykłe „Wieczny odpoczynek”. To jest konkretna odpowiedź wiary na śmierć.

Potrzebna jest również modlitwa za rannych. Za lekarzy i personel medyczny, za ludzi, którzy znaleźli się blisko wydarzeń, za świadków, którzy mogą długo wracać do tego, co zobaczyli. W takich sytuacjach skutki nie kończą się wraz z odjazdem karetek. Lęk, szok i trauma mogą zostać z człowiekiem na długo. Możemy prosić Boga o uzdrowienie ciała, ale także o ukojenie tego, czego nie widać.

Jest jeszcze modlitwa za rodziny. Chyba najtrudniejsza, bo trudno nawet wyobrazić sobie ich dzisiejszy poranek. Wczoraj ktoś jeszcze był. Dzisiaj zostało puste miejsce. W takiej chwili nie potrzeba wielkich zdań o tym, że „czas leczy rany” albo że „Bóg wie, co robi”. Potrzeba obecności, ciszy i ludzi, którzy potrafią zostać obok bez próby naprawienia bólu. Można prosić, żeby Bóg dał im siłę na najbliższe godziny, bo czasem dalsza perspektywa jest po prostu za trudna.

Tragedia taka jak ta przypomina również bardzo brutalnie, jak kruche jest życie. Nie po to, żebyśmy zaczęli żyć w strachu, ale żebyśmy nie odkładali dobra. Człowiek naprawdę nie wie, ile czasu ma przed sobą. Warto więc pojednać się, jeśli od dawna coś nas dzieli. Powiedzieć komuś, że jest ważny. Nie odkładać przeprosin. Nie pielęgnować miesiącami urazy, która coraz bardziej zatruwa serce. Nie chodzi o nerwowe życie ze świadomością śmierci, ale o mądre życie ze świadomością, że czas jest darem.

Dzisiaj szczególnie mocno wybrzmiewają słowa chrześcijańskiej nadziei. Nie taniego pocieszenia, że nic się nie stało, bo przecież istnieje niebo. Stało się coś strasznego. Śmierć jest wrogiem, a rozłąka boli. Chrześcijańska nadzieja mówi jednak, że śmierć nie ma ostatniego słowa. Ostatnie słowo należy do Chrystusa zmartwychwstałego.

Może właśnie dlatego w dniu żałoby najlepiej nie próbować wszystkiego zrozumieć. Można po prostu stanąć przed Bogiem z tym, czego nie rozumiemy.

Panie Jezu, powierzamy Ci tych, którzy wczoraj zginęli w Krakowie. Ty znasz ich imiona, ich życie, ich dobro i słabości, wszystko, czego my o nich nie wiemy. Przyjmij ich w swoim miłosierdziu i daj im życie wieczne.

Otocz opieką rannych, daj im siłę i potrzebne leczenie. Bądź blisko ich rodzin i wszystkich, którzy przeżyli tę tragedię. Umocnij lekarzy, ratowników, policjantów i wszystkich ludzi niosących pomoc.

Przytul tych, którzy dziś płaczą po swoich najbliższych. Daj im ludzi, którzy potrafią być obok bez niepotrzebnych słów. Zachowaj nas od obojętności, od sensacji i od łatwych osądów.

Naucz nas dobrze przeżywać życie, które mamy. Pomóż nam nie odkładać miłości, pojednania i dobra na później.

Jezu, który płakałeś przy grobie Łazarza, bądź dziś blisko Krakowa.

Wieczny odpoczynek racz dać zmarłym, Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci.

Amen.

Dzisiaj może właśnie tyle możemy zrobić: nie odwracać wzroku, nie karmić się sensacją, pamiętać o konkretnych ludziach i modlić się. Wobec tragedii modlitwa nie jest ucieczką od rzeczywistości. Jest przyniesieniem tej rzeczywistości Bogu wtedy, kiedy sami nie jesteśmy w stanie jej unieść.
Czytaj dalej »
Obraz

„Rozplątani. Jak naprawiać trudne relacje?” o. Adama Szustaka OP

Chyba każdy z nas ma w swoim życiu taką relację, o której trudno myśleć bez smutku. Czasami chodzi o kogoś bardzo bliskiego, z kim kiedyś mogliśmy rozmawiać godzinami, a dzisiaj nawet krótka wymiana zdań kończy się nieporozumieniem. Innym razem jest to członek rodziny, współpracownik albo znajomy, którego zachowanie od dawna nas rani. Bywa również, że sami nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego pewna więź zaczęła się psuć. Przecież nikt nie podjął decyzji, że od tej chwili przestajemy się rozumieć. Po prostu z czasem pojawiało się coraz więcej niedopowiedzeń, rozczarowań, pretensji i niewypowiedzianych słów. Aż w końcu to, co kiedyś wydawało się naturalne, zaczęło wymagać ogromnego wysiłku.


Właśnie o takich ludzkich trudnościach opowiada o. Adam Szustak OP w książce „Rozplątani. Jak naprawiać trudne relacje?”. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa RTCK w 2022 roku, choć temat ten dominikanin podejmował już wcześniej w konferencji wydanej w formie nagrania. Książka liczy 160 stron i koncentruje się na bardzo konkretnym zagadnieniu: jak budować zdrowe więzi, naprawiać relacje, które uległy pogorszeniu, i rozpoznawać sytuacje, w których dalsze próby pojednania nie przynoszą rezultatów. Autor proponuje spojrzenie na te problemy przez pryzmat Ewangelii, ponieważ właśnie w sposobie postępowania Jezusa dostrzega wzór budowania relacji z drugim człowiekiem.

Już sam tytuł bardzo do mnie przemawia. Wystarczy spojrzeć na okładkę, na której widzimy splątany sznur, żeby zrozumieć, jak trafna jest ta metafora. Kiedy próbujemy rozwiązać mocno zaciśnięty węzeł, gwałtowne szarpanie zazwyczaj tylko pogarsza sytuację. Trzeba przyjrzeć się temu, co się poplątało, znaleźć właściwe miejsce i cierpliwie rozluźniać kolejne sploty. Z ludzkimi relacjami bywa podobnie. Im bardziej próbujemy wymusić porozumienie, natychmiastowe przeprosiny czy zmianę zachowania drugiego człowieka, tym większy opór możemy napotkać. Niekiedy nasze dobre intencje przynoszą rezultat odwrotny do zamierzonego, ponieważ bardziej skupiamy się na własnych oczekiwaniach niż na rzeczywistym zrozumieniu sytuacji.

O. Szustak wychodzi od przekonania, że Jezus jest najlepszym nauczycielem relacji. To interesujące spojrzenie, ponieważ podczas czytania Ewangelii zwykle zwracamy uwagę na cuda, przypowieści i nauczanie o królestwie Bożym. Rzadziej zatrzymujemy się nad samym sposobem, w jaki Jezus rozmawiał z ludźmi. A przecież spotykał osoby o bardzo różnych charakterach, doświadczeniach i potrzebach. Rozmawiał z ludźmi wykształconymi i prostymi, z osobami szanowanymi oraz odrzuconymi przez społeczeństwo. Jedni przychodzili do Niego z ufnością, inni z niechęcią, a jeszcze inni próbowali wystawiać Go na próbę. Jezus nie traktował wszystkich według jednego schematu. Dostrzegał konkretnego człowieka i jego sytuację.

Jednym z fragmentów Ewangelii, którym autor poświęca uwagę, jest historia uzdrowienia kobiety cierpiącej na krwotok, połączona z opowieścią o wskrzeszeniu córki Jaira. Obie historie znajdują się w piątym rozdziale Ewangelii według św. Marka. Jair, przełożony synagogi, przychodzi do Jezusa, ponieważ jego córka jest ciężko chora. W drodze do domu Jaira Jezus spotyka kobietę, która od dwunastu lat cierpi na krwotok. Kobieta wydała na leczenie cały majątek, a jej stan zamiast się poprawiać, pogarszał się. W tłumie dotyka płaszcza Jezusa i zostaje uzdrowiona. W tym czasie nadchodzi wiadomość o śmierci córki Jaira. Jezus jednak udaje się do jego domu i przywraca dziewczynce życie.

O. Szustak zwraca uwagę na podobieństwa między tymi historiami. Córka Jaira ma dwanaście lat, a kobieta cierpi na swoją dolegliwość od dwunastu lat. W obu opowieściach pojawia się również szczególne znaczenie relacji ojca i córki. Autor proponuje odczytanie tych wydarzeń jako dwóch obrazów ludzkiego doświadczenia, które pomagają zrozumieć głód miłości, samotność i potrzebę uzdrowienia więzi. Jest to duchowa interpretacja tekstu biblijnego, a nie twierdzenie, że obie postacie były historycznie jedną osobą.

Szczególnie poruszający wydaje mi się los kobiety cierpiącej na krwotok. Jej choroba oznaczała znacznie więcej niż fizyczne dolegliwości. W realiach religijnych i społecznych tamtego czasu wiązała się także z przepisami dotyczącymi nieczystości rytualnej, które mogły prowadzić do poważnego ograniczenia kontaktów z innymi ludźmi. O. Szustak zwraca uwagę właśnie na ten wymiar jej doświadczenia. Kobieta cierpi nie tylko z powodu choroby, lecz także z powodu osamotnienia i braku bliskości. Jej pragnienie dotknięcia Jezusa nabiera więc szczególnego znaczenia.

Zatrzymałam się przy tej historii, ponieważ samotność nie zawsze oznacza brak ludzi wokół nas. Można mieszkać z rodziną, codziennie spotykać współpracowników, rozmawiać z sąsiadami, a jednocześnie odczuwać ogromny głód bliskości. Można mieć wokół siebie wiele osób, ale nie mieć nikogo, komu bez obawy powierzyłoby się swoje trudności. Czasami najbardziej boli właśnie to, że ktoś jest fizycznie obecny, lecz emocjonalnie pozostaje bardzo daleko.

W Ewangelii kobieta zostaje zauważona przez Jezusa. Nie jest dla Niego jedynie anonimową osobą w tłumie. Zatrzymuje się, rozmawia z nią i przywraca jej poczucie godności. W moim odczuciu to jedna z najważniejszych wskazówek dotyczących budowania relacji. Zanim zaczniemy cokolwiek naprawiać, musimy naprawdę zobaczyć drugiego człowieka. Z jego historią, lękami, doświadczeniami i potrzebami. To wcale nie jest łatwe, szczególnie kiedy sami czujemy się zranieni albo jesteśmy przekonani, że doskonale wiemy, co druga osoba powinna zrobić.

W opisie książki wydawca zapowiada również rozważania dotyczące relacji małżeńskich, rodzinnych, kontaktów z przełożonymi, sąsiadami i innymi osobami, z którymi trudno się porozumieć. Osobne miejsce zajmuje kwestia budowania więzi z dorastającym dzieckiem. To temat szczególnie mi bliski ze względu na moją pracę pedagogiczną. W szkole bardzo często obserwuję, jak wiele nieporozumień między dziećmi a dorosłymi wynika z tego, że obie strony zupełnie inaczej postrzegają tę samą sytuację. Rodzic uważa, że troszczy się o dziecko i chce uchronić je przed błędem, podczas gdy młody człowiek odbiera jego zachowanie jako brak zaufania. Nauczyciel stara się pomóc uczniowi, a uczeń może mieć poczucie, że nikt nie rozumie jego trudności.

Dorastanie jest okresem, w którym młody człowiek stopniowo buduje własną tożsamość, potrzebuje coraz większej samodzielności i zaczyna kwestionować niektóre dotychczasowe zasady. Dla rodziców nie zawsze jest to łatwe. Dziecko, które jeszcze niedawno chętnie opowiadało o wszystkim, nagle zaczyna zamykać drzwi do swojego pokoju i coraz częściej odpowiada zdawkowo. Pojawiają się konflikty dotyczące obowiązków, nauki, przyjaciół czy sposobu spędzania wolnego czasu. Bardzo łatwo wtedy wejść w nieustanną walkę o to, kto ma rację i kto powinien ustąpić.

A przecież budowanie dobrej relacji z nastolatkiem wymaga czegoś więcej niż wydawania poleceń i egzekwowania zasad. Potrzebne są rozmowa, cierpliwość i gotowość do wysłuchania młodego człowieka również wtedy, kiedy jego zdanie różni się od naszego. Nie oznacza to oczywiście rezygnacji z wychowania czy pozwalania na wszystko. Granice nadal są potrzebne, ale powinny być stawiane z szacunkiem. Dziecko może nie zgadzać się z rodzicem, a jednocześnie wiedzieć, że jest kochane i traktowane poważnie. Myślę, że właśnie takie doświadczenie stanowi jeden z najważniejszych fundamentów dobrej więzi.

Podobne problemy pojawiają się w relacjach między dorosłymi. Często oczekujemy, że druga osoba sama domyśli się, czego potrzebujemy. Skoro jesteśmy razem od wielu lat, powinna przecież wiedzieć, co nas denerwuje, co sprawia nam przykrość i jakiego zachowania oczekujemy. Tymczasem nawet najbliżsi ludzie nie potrafią czytać w naszych myślach. To, co dla jednej osoby jest oczywistym przejawem troski, dla drugiej może nie mieć większego znaczenia. Jedni potrzebują rozmowy, inni konkretnej pomocy, jeszcze inni przede wszystkim spokojnej obecności.

Nieraz odnoszę wrażenie, że wiele konfliktów można byłoby przynajmniej złagodzić, gdybyśmy częściej mówili o własnych uczuciach i potrzebach, zamiast od razu oceniać zachowanie drugiego człowieka. Łatwo powiedzieć komuś, że jest obojętny, egoistyczny albo nigdy nas nie słucha. Znacznie trudniej spokojnie wyjaśnić, że czujemy się samotni, pominięci czy niezrozumiani. Pierwszy sposób zwykle wywołuje obronę i kolejne oskarżenia. Drugi daje szansę na rozmowę, choć oczywiście nie gwarantuje, że od razu osiągniemy porozumienie.

Ważnym zagadnieniem podejmowanym w „Rozplątanych” jest również rozpoznawanie sytuacji, w których trzeba odpuścić dalsze próby naprawiania relacji. Wydawca wymienia ten problem wśród głównych tematów książki. Uważam, że to bardzo potrzebny wątek, zwłaszcza w kontekście chrześcijańskiego rozumienia przebaczenia. Czasami tak mocno koncentrujemy się na obowiązku pojednania, że zapominamy o czymś niezwykle istotnym. Odbudowanie więzi wymaga gotowości i zaangażowania obu stron. Jedna osoba może podjąć próbę rozmowy, przeprosić, zmienić własne zachowanie i zaproponować rozwiązanie, ale nie jest w stanie zmusić drugiego człowieka do wzajemności.

Przebaczenie nie oznacza również obowiązku powrotu do relacji, w której ktoś doświadcza przemocy, poniżania czy ciągłego krzywdzenia. Można zrezygnować z pielęgnowania nienawiści, a jednocześnie postawić jasne granice i zadbać o własne bezpieczeństwo. To rozróżnienie jest bardzo ważne, ponieważ chrześcijańska miłość bliźniego nie powinna być wykorzystywana do usprawiedliwiania zła. Jezus uczył przebaczenia, ale nie zachęcał do udawania, że krzywda nie istnieje. Miłość potrzebuje prawdy i odpowiedzialności.

Myślę, że trudne relacje są również jednym z tych obszarów życia, w których szczególnie mocno ujawnia się nasza bezradność. Możemy przecież bardzo się starać, modlić się, szukać sposobów porozumienia, a mimo to nie osiągnąć oczekiwanego rezultatu. Czasami druga osoba nie chce rozmawiać, nie dostrzega problemu albo uważa, że cała odpowiedzialność spoczywa na nas. W takich chwilach warto pamiętać, że nie mamy wpływu na wszystkie cudze decyzje. Możemy odpowiadać za własne słowa, zachowania i wybory, ale nie jesteśmy odpowiedzialni za całe życie drugiego człowieka.

Właśnie dlatego spojrzenie na relacje przez pryzmat Ewangelii wydaje mi się tak wartościowe. Jezus spotykał ludzi z miłością, ale nie wszyscy przyjmowali Jego słowa. Nie każda rozmowa kończyła się przemianą rozmówcy. Ewangelia pokazuje zarówno ludzi, którzy zdecydowali się za Nim pójść, jak i tych, którzy odchodzili. To ważne przypomnienie, że nawet najlepsze intencje i największa troska nie dają nam władzy nad wolnością drugiej osoby.

Wróciłam przy okazji tej książki do pytania o rolę modlitwy w naprawianiu relacji. Kiedy jesteśmy z kimś skonfliktowani, bardzo często prosimy Boga, żeby zmienił tę osobę. Żeby wreszcie zrozumiała swój błąd, przeprosiła, zaczęła zachowywać się inaczej. Znacznie rzadziej przychodzi nam do głowy, żeby poprosić o światło do przyjrzenia się własnemu postępowaniu. Może zbyt szybko oceniamy? Może nie potrafimy słuchać? Może od dawna pielęgnujemy urazę albo oczekujemy od drugiego człowieka czegoś, czego nie jest w stanie nam dać?

Nie oznacza to oczywiście, że w każdym konflikcie obie strony ponoszą taką samą odpowiedzialność. Bywają sytuacje, w których krzywda jest jednoznaczna, a próba szukania winy po stronie osoby pokrzywdzonej byłaby głęboko niesprawiedliwa. Jednak w zwyczajnych codziennych nieporozumieniach uczciwe spojrzenie na siebie może stać się początkiem zmiany. Czasami wystarczy zauważyć własny nawyk przerywania rozmówcy, niepotrzebną uszczypliwość albo skłonność do przypominania dawnych błędów przy każdej kolejnej sprzeczce.

Jako katechetka dostrzegam w temacie tej książki również ważne pytanie o to, jak uczymy dzieci miłości bliźniego. Bardzo łatwo powiedzieć uczniom, że trzeba być dobrym, przebaczać i szanować innych. Znacznie trudniej nauczyć ich, jak zachować się wtedy, gdy kolega ich obrazi, przyjaciel zawiedzie albo ktoś niesprawiedliwie ich potraktuje. Dzieci potrzebują konkretnych umiejętności. Muszą uczyć się rozpoznawania emocji, wyrażania własnego zdania, słuchania innych, przepraszania i naprawiania wyrządzonych szkód. Potrzebują również wiedzieć, że mają prawo powiedzieć, kiedy coś je boli, i szukać pomocy u dorosłych.

Sama znajomość przykazania miłości nie wystarczy, żeby człowiek potrafił budować dobre relacje. Widać to zresztą również w świecie dorosłych. Możemy od lat uczestniczyć w życiu Kościoła, regularnie się modlić i doskonale znać Ewangelię, a jednocześnie pozostawać w konflikcie z kimś z najbliższej rodziny. Możemy pięknie mówić o przebaczeniu, a przez wiele lat nie zdobyć się na jedną szczerą rozmowę. Wiedza religijna jest ważna, ale potrzebuje przełożenia na konkretne postępowanie.

W udostępnionym fragmencie książki o. Szustak przygląda się także ludziom, którzy odczuwają ogromny głód miłości i bliskości. To temat delikatny, ponieważ za trudnym zachowaniem drugiej osoby mogą kryć się bolesne doświadczenia, samotność i niezaspokojone potrzeby emocjonalne. Zrozumienie tych mechanizmów nie oznacza jednak, że mamy obowiązek samodzielnie uzdrowić czyjeś zranienia. Możemy okazać miłość, cierpliwość i wsparcie, ale czasami potrzebna jest również profesjonalna pomoc. Warto o tym pamiętać, żeby troska o drugiego człowieka nie zamieniła się w przekonanie, że odpowiadamy za wszystkie jego emocje i decyzje.

W tym kontekście bardzo ważne wydaje mi się rozróżnienie między miłością a próbą ratowania kogoś za wszelką cenę. Można przecież tak mocno skoncentrować się na problemach bliskiej osoby, że stopniowo przestaje się dostrzegać własne potrzeby. Można nieustannie usprawiedliwiać czyjeś zachowanie trudną przeszłością, zmęczeniem albo problemami, zapominając, że każdy dorosły człowiek ponosi odpowiedzialność za sposób traktowania innych. Miłość wymaga gotowości do dawania, ale potrzebuje również wzajemnego szacunku.

Zastanawiam się, ile naszych codziennych konfliktów wynika z tego, że nie potrafimy zaakceptować odmienności drugiego człowieka. Chcielibyśmy, żeby inni myśleli podobnie do nas, reagowali w przewidywalny sposób i podzielali nasze przekonania. Tymczasem nawet osoby bardzo sobie bliskie mogą inaczej przeżywać emocje, podejmować decyzje i patrzeć na świat. Dobra relacja nie wymaga przecież całkowitej zgodności poglądów. Wymaga natomiast szacunku i gotowości do rozmowy, również wtedy, kiedy nie uda się osiągnąć porozumienia.

„Rozplątani” zachęcają do spojrzenia na te wszystkie trudności z perspektywy chrześcijańskiej. Autor nie ogranicza tematu do samej komunikacji, lecz stawia pytanie o postawy, które pozwalają budować więzi oparte na miłości i prawdzie. W centrum jego rozważań znajduje się Jezus, którego zachowanie wobec ludzi staje się punktem odniesienia dla naszych codziennych wyborów. To właśnie odróżnia tę publikację od typowego poradnika dotyczącego relacji. Punktem wyjścia jest Ewangelia, a celem nie jest jedynie sprawniejsze porozumiewanie się, lecz również głębsza przemiana sposobu patrzenia na drugiego człowieka.

Nie traktowałabym jednak tej książki jako gotowej recepty na rozwiązanie każdego konfliktu. Ludzkie relacje są zbyt skomplikowane, żeby można było naprawić je według jednego schematu. Czasami potrzebna jest rozmowa, czasami przeprosiny, czasami cierpliwa praca nad odbudowaniem zaufania, a w innych sytuacjach konieczne okazuje się postawienie granic. Warto też pamiętać, że duchowe wskazówki nie zastępują pomocy psychologicznej czy terapeutycznej tam, gdzie jest ona potrzebna.

Najbardziej przemawia do mnie myśl, że naprawianie relacji warto rozpoczynać od uważnego przyjrzenia się człowiekowi, z którym mamy trudność. Łatwo przecież zapamiętać czyjeś przykre słowa i niewłaściwe zachowania, a zapomnieć o całej historii tej osoby. O jej doświadczeniach, lękach, słabościach i problemach, których być może nawet nie znamy. Nie chodzi o usprawiedliwianie wszystkiego, co robi, ale o próbę zrozumienia, zanim wydamy ostateczny osąd.

Z drugiej strony warto również spojrzeć na siebie z podobną uczciwością. Nikt z nas nie jest doskonały w budowaniu więzi. Każdemu zdarza się powiedzieć coś niepotrzebnego, zareagować zbyt gwałtownie albo nie zauważyć, że ktoś bliski potrzebuje uwagi. Dojrzałość polega między innymi na umiejętności przyznania się do takich błędów i podjęcia próby ich naprawienia. Czasami jedno szczere przepraszam może znaczyć więcej niż długie wyjaśnianie, dlaczego zachowaliśmy się w określony sposób.

Książkę o. Adama Szustaka poleciłabym szczególnie osobom, które chcą spojrzeć na swoje relacje w świetle Ewangelii. Rodzicom, małżonkom, wychowawcom, ale również każdemu, kto nosi w sobie trudne doświadczenie związane z drugim człowiekiem. Warto sięgnąć po nią nie tylko wtedy, kiedy więź znajduje się już w poważnym kryzysie. Czasami znacznie lepiej przyjrzeć się własnym sposobom komunikacji wcześniej, zanim drobne nieporozumienia zamienią się w wieloletnie urazy.

Patrzę jeszcze raz na okładkę „Rozplątanych” i myślę o tym, jak wiele takich niewidzialnych węzłów nosimy w sobie. Jedne powstały niedawno, inne towarzyszą nam od dzieciństwa. Niektóre można rozwiązać stosunkowo szybko, inne wymagają czasu, cierpliwości i pomocy. Bywają również takie, których nie uda się rozplątać wspólnie z drugą osobą, ale można nauczyć się żyć bez nieustannego powracania do dawnych zranień.

Najważniejsze wydaje mi się to, żeby nie przestawać dostrzegać w drugim człowieku osoby, nawet wtedy, kiedy nasze relacje są trudne. Jezus, którego o. Szustak stawia za wzór, potrafił patrzeć głębiej niż na ludzkie błędy, słabości i społeczne oceny. Dostrzegał człowieka, jego godność i możliwość przemiany. My również możemy uczyć się takiego spojrzenia, choć wymaga ono pracy nad sobą i nie zawsze przychodzi łatwo.

Może właśnie od tego warto zacząć. Od spokojniejszej rozmowy, od wysłuchania kogoś bez przerywania, od rezygnacji z kolejnej uszczypliwości albo od zdobycia się na przeprosiny, które od dawna odkładamy. Czasami pierwszym krokiem będzie także uznanie, że pewnej relacji nie da się odbudować bez zaangażowania drugiej strony.

Wszystkich węzłów nie rozwiążemy od razu. Niektóre wymagają wielu prób, inne pozostawią po sobie ślad. Warto jednak uczyć się budowania więzi z większą uważnością, cierpliwością i szacunkiem. Bo przecież w chrześcijaństwie miłość bliźniego zaczyna się właśnie tam, gdzie spotykamy konkretnego człowieka, z jego zaletami, słabościami i całą niełatwą historią.
Czytaj dalej »
Obraz

Jetro – człowiek, który powiedział Mojżeszowi: „Nie możesz robić wszystkiego sam”

Historia Jetry i Mojżesza z osiemnastego rozdziału Księgi Wyjścia jest zaskakująco współczesna. Mojżesz jest człowiekiem powołanym przez Boga do wielkiego zadania, prowadzi lud, rozstrzyga spory, odpowiada na pytania, tłumaczy Prawo i praktycznie od rana do wieczora zajmuje się problemami innych. Z zewnątrz można by powiedzieć, że po prostu bardzo sumiennie wypełnia swoją misję. Tymczasem Jetro patrzy na to z boku i widzi coś, czego Mojżesz najwyraźniej już nie dostrzega: ten sposób działania jest nie do utrzymania. Mówi mu wprost, że zarówno on, jak i ludzie stojący przed nim przez cały dzień, zwyczajnie się wyczerpią.

To bardzo ważne, bo Biblia nie przedstawia przeciążenia jako oznaki świętości. Nie mówi, że im więcej człowiek bierze na siebie, tym bardziej jest wierny Bogu. Nie sugeruje też, że odpowiedzialność polega na robieniu wszystkiego samemu. Przeciwnie, rada Jetry pokazuje, że czasem właśnie odmowa podzielenia się zadaniami może prowadzić do chaosu, zmęczenia i utraty właściwych proporcji.

Mojżesz nie był leniwy. Nie uciekał od obowiązków. Problem polegał na czymś innym: wykonywał zbyt wiele rzeczy osobiście, jakby wszystko musiało przejść przez jego ręce. Jetro radzi mu, żeby nadal pełnił swoją zasadniczą rolę, przedstawiał sprawy Bogu, uczył lud praw i wskazywał drogę, ale sprawy prostsze powierzył ludziom uczciwym, zdolnym i godnym zaufania. To nie jest rezygnacja z odpowiedzialności. To jest jej dojrzalsze przeżywanie.

Bardzo łatwo rozpoznać ten mechanizm także dzisiaj. Człowiek bierze na siebie coraz więcej, bo wydaje mu się, że tak będzie szybciej, pewniej i lepiej. Sam zrobi zakupy, sam przygotuje wszystko do pracy, sam dopilnuje każdego szczegółu, sam rozwiąże każdy problem, sam zadzwoni, napisze, sprawdzi, poprawi i jeszcze pomoże innym. Z czasem pojawia się zmęczenie, rozdrażnienie i poczucie, że wszyscy czegoś chcą, a nikt nie pomaga. Tyle że czasami problem polega również na tym, że człowiek nikomu naprawdę nie pozwolił pomóc.

Przyjmowanie pomocy wymaga pokory. Trzeba zgodzić się na to, że ktoś może zrobić coś inaczej niż my i że inaczej nie zawsze znaczy gorzej. Trzeba też uznać własne granice, a to bywa trudne szczególnie dla osób odpowiedzialnych, sumiennych i przyzwyczajonych do bycia tymi, na których można polegać. Tacy ludzie często nie chcą zawieść nikogo, więc stopniowo zaczynają zawodzić samych siebie, własne zdrowie, odpoczynek, modlitwę i relacje.

Historia Mojżesza przypomina, że człowiek nie staje się mniej wierny swojej misji tylko dlatego, że część obowiązków przekazuje innym. Właściwie bywa odwrotnie. Dzięki temu może lepiej zrobić to, czego nikt inny za niego nie zrobi. Mojżesz nie miał przestać być przywódcą. Miał przestać być jedynym człowiekiem rozwiązującym wszystkie sprawy.

To rozróżnienie jest bardzo potrzebne także w rodzinie, pracy, parafii i każdej wspólnocie. Odpowiedzialność nie oznacza kontroli nad wszystkim. Dobry rodzic nie musi zrobić wszystkiego za dziecko. Dobry przełożony nie musi osobiście wykonywać każdego zadania. Dobry nauczyciel nie jest jedyną osobą odpowiedzialną za każdy aspekt życia ucznia. Dobry duszpasterz również nie powinien budować wspólnoty tak, jakby wszystko zależało tylko od niego. Każda wspólnota dojrzewa wtedy, gdy ludzie uczą się odpowiedzialności, a nie wtedy, gdy jedna osoba staje się niezastąpiona.

W radzie Jetry jest również dużo troski o samego Mojżesza. On nie mówi: źle pracujesz. Mówi raczej: ten sposób cię wyczerpie. To bardzo inny ton. Czasem człowiek potrzebuje właśnie takiego głosu z zewnątrz, kogoś, kto nie odbiera mu wartości ani nie podważa jego zaangażowania, ale spokojnie pokazuje, że dalej w ten sposób nie da się funkcjonować.

Nie każda rada dotycząca odpoczynku jest zachętą do wygody. Czasem odpoczynek, delegowanie i stawianie granic są elementem odpowiedzialności. Człowiek zmęczony do granic możliwości podejmuje gorsze decyzje, ma mniej cierpliwości, łatwiej reaguje złością i coraz trudniej widzi, co naprawdę jest najważniejsze. Wtedy nawet rzeczy dobre zaczynają być wykonywane kosztem innych dobrych rzeczy.

Katolicka duchowość nie uczy kultu przeciążenia. Jezus sam odchodził na miejsce osobne, odpoczywał, modlił się i nie odpowiadał na każdą potrzebę wszystkich ludzi natychmiast. Wiedział, jaka jest Jego misja, i nie pozwalał, żeby oczekiwania tłumu definiowały każdą Jego decyzję. To bardzo ważna lekcja dla nas, bo czasem pod pozorem służby można zgubić roztropność.

Jetro przypomina też, że pomoc innych nie umniejsza naszego powołania. Jeśli ktoś potrafi zrobić część zadania, warto mu na to pozwolić. Jeśli można poprosić o wsparcie, nie trzeba czekać do momentu całkowitego wyczerpania. Jeśli we wspólnocie są ludzie zdolni, odpowiedzialni i uczciwi, dobrze jest dać im realną przestrzeń do działania, zamiast traktować ich wyłącznie jak pomocników wykonujących nasze polecenia.

To wymaga zaufania, a zaufanie zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Ktoś może zrobić coś inaczej. Może nie dopracować szczegółu tak, jak my byśmy to zrobili. Ale jeśli nigdy nikomu nie pozwolimy wziąć odpowiedzialności, inni również się jej nie nauczą. Człowiek może więc bardzo długo narzekać, że wszystko jest na jego głowie, a jednocześnie nieświadomie budować system, w którym rzeczywiście tylko on może wszystko zrobić.

Warto też zauważyć, że Mojżesz przyjmuje radę Jetry. To być może jeden z najpiękniejszych momentów tego fragmentu. Wielki przywódca Izraela nie odpowiada: Bóg mnie powołał, więc wiem lepiej. Nie obraża się, że ktoś z zewnątrz komentuje sposób, w jaki pełni swoją misję. Słucha. Uznaje, że rada jest dobra, i zmienia sposób działania.

To również jest pokora. Nie tylko umiejętność przyjęcia krytyki własnych błędów, ale też gotowość przyjęcia mądrej rady wtedy, kiedy wydaje nam się, że przecież jakoś sobie radzimy. Czasem właśnie człowiek stojący obok widzi wyraźniej, ile nas kosztuje życie, które sami uznaliśmy już za normalne.

Ta historia nie jest jednak zachętą do zrzucania odpowiedzialności. Jetro nie proponuje Mojżeszowi, żeby przestał robić to, do czego został powołany. Przeciwnie, pomaga mu lepiej rozpoznać, co naprawdę należy do niego. Właśnie dlatego delegowanie nie jest ucieczką, jeśli wynika z roztropnego rozeznania. Człowiek nadal odpowiada za swoje zadania, ale nie musi osobiście wykonywać wszystkiego.

Myślę, że bardzo wielu ludzi potrzebuje dziś usłyszeć zdanie Jetry: nie możesz robić wszystkiego sam. Nie dlatego, że jesteś słaby. Dlatego, że jesteś człowiekiem. Masz ograniczony czas, siłę, uwagę i możliwości. Bóg nie stworzył nas jako samotnych wykonawców wszystkich zadań. Stworzył wspólnotę, rodzinę, Kościół, relacje, w których jedni mogą nieść ciężary drugich.

Przyjęcie pomocy nie odbiera wartości temu, co robimy. Czasem jest właśnie znakiem dojrzałości. Pozwala zrezygnować z przekonania, że wszystko zależy ode mnie, i przypomina, że nawet bardzo ważne zadanie nadal pozostaje dziełem Boga, a nie wyłącznie naszym projektem.

Może więc historia Jetry nie jest tylko opowieścią o organizacji pracy Mojżesza. Jest także bardzo duchową lekcją o granicach, zaufaniu i wolności. O tym, że odpowiedzialny człowiek nie musi być człowiekiem wyczerpanym. O tym, że proszenie o pomoc nie jest porażką. O tym, że czasem właśnie wtedy, gdy pozwalamy innym wziąć część ciężaru, sami możemy wierniej zająć się tym, do czego naprawdę jesteśmy powołani.

I może warto zachować w pamięci tę prostą scenę z Księgi Wyjścia. Mojżesz robił coś dobrego, ale robił tego za dużo sam. Potrzebował kogoś, kto spojrzał z boku i powiedział mu, że można inaczej.

Czasem właśnie taka rada okazuje się jedną z najbardziej potrzebnych form troski o człowieka.

Czytaj dalej »
Obraz

Pokora nie polega na myśleniu o sobie źle

Pokora bywa bardzo źle rozumiana. Czasem kojarzymy ją z umniejszaniem siebie, spuszczaniem głowy, rezygnowaniem z własnego zdania albo przekonaniem, że człowiek naprawdę duchowy powinien widzieć w sobie głównie słabości. Tymczasem chrześcijańska pokora nie polega na tym, żeby myśleć o sobie źle. Polega na tym, żeby patrzeć na siebie w prawdzie, a prawda obejmuje zarówno nasze ograniczenia, jak i dary, które otrzymaliśmy od Boga.

Człowiek pokorny nie musi mówić, że nic nie potrafi, jeśli wie, że coś potrafi. Nie musi udawać, że jego praca nie ma wartości, jeśli wykonał ją dobrze. Nie musi pomniejszać swoich zdolności, osiągnięć ani dobra, które wnosi w życie innych. Jeżeli Bóg dał komuś talent, wrażliwość, inteligencję, cierpliwość, zdolność uczenia, tworzenia, organizowania czy służenia innym, uznanie tego nie jest pychą. Pycha zaczyna się wtedy, kiedy człowiek zaczyna traktować swoje dary jak dowód własnej wyższości albo zapomina, od Kogo je otrzymał.

Pokora nie mówi więc: jestem beznadziejna. Pokora mówi raczej: wiem, co potrafię, wiem też, czego nie potrafię, i nie muszę udawać ani jednego, ani drugiego. Umiem przyjąć pochwałę bez zawstydzonego zaprzeczania, ale nie potrzebuję pochwał, żeby wiedzieć, kim jestem. Umiem przyznać się do błędu bez rozpadu własnej wartości, bo wiem, że moja godność nie zależy od bezbłędności.

To bardzo ważne, bo czasem wychowanie religijne potrafi nieświadomie wpoić człowiekowi przekonanie, że im gorzej o sobie myśli, tym jest bardziej pokorny. Człowiek zaczyna więc bać się zauważać własne dobro. Kiedy ktoś go chwali, natychmiast umniejsza to, co zrobił. Kiedy odnosi sukces, czuje się niemal winny, że sprawiło mu to radość. Kiedy widzi u siebie talent, próbuje go zlekceważyć, jakby uczciwe uznanie własnych możliwości było czymś podejrzanym duchowo.

A przecież dary nie są po to, żeby je zakopywać.

Chrześcijańska pokora nie każe odrzucać dobra, które Bóg złożył w człowieku. Przeciwnie, pomaga zobaczyć je we właściwej perspektywie. Mogę powiedzieć, że coś robię dobrze, nie czyniąc z tego powodu siebie lepszą od innych. Mogę rozwijać własne zdolności i jednocześnie pamiętać, że nie są wyłącznie moją zasługą. Mogę cieszyć się z tego, że coś mi wyszło, bez potrzeby porównywania się z każdym dookoła.

Maryja jest tutaj jednym z najpiękniejszych przykładów. Jej pokora nie polegała na zaprzeczaniu temu, co Bóg w Niej uczynił. W Magnificat mówi przecież, że wielkie rzeczy uczynił Jej Wszechmocny. Nie udaje, że nic się nie wydarzyło. Nie pomniejsza łaski. Całą chwałę odnosi jednak do Boga. Właśnie na tym polega zdrowa pokora. Widzieć dobro i wiedzieć, skąd pochodzi.

Pokora nie oznacza także zgody na złe traktowanie. To jedno z najbardziej niebezpiecznych nieporozumień, jakie można ubrać w religijny język. Człowiek może znosić upokarzanie, manipulację, agresję czy przekraczanie granic, ponieważ ktoś wmówił mu, że powinien być pokorny, przebaczać i nie stawiać siebie na pierwszym miejscu. Tymczasem pokora nie odbiera człowiekowi godności. Jeśli każdy człowiek został stworzony na obraz Boga, to pozwalanie, żeby ktoś tę godność systematycznie niszczył, nie jest chrześcijańską cnotą.

Można być pokornym i powiedzieć dość. Można przebaczyć i jednocześnie postawić granicę. Można nie żywić nienawiści, a mimo to odejść od relacji, która niszczy. Można modlić się za kogoś i nie pozwalać mu dalej ranić. Miłość chrześcijańska nie wymaga zgody na wszystko, a pokora nie jest zaproszeniem dla innych, żeby robili z nami, co chcą.

Również Jezus nie pozwalał, żeby ludzie zawsze narzucali Mu swoje oczekiwania. Potrafił odejść, gdy chciano Go zatrzymać. Potrafił postawić granicę. Potrafił nazwać obłudę po imieniu. Jego łagodność nie była bezradnością, a pokora nie oznaczała braku świadomości własnej misji.

Prawdziwa pokora jest blisko związana z prawdą. Dlatego obejmuje także umiejętność przyjmowania własnych słabości bez pogardy wobec siebie. Człowiek pokorny nie musi być zadowolony ze swoich błędów, ale nie musi też karać się za nie miesiącami. Może powiedzieć: tutaj zawiniłam, tutaj muszę coś naprawić, tutaj potrzebuję pracy nad sobą. Potem może iść dalej.

Umniejszanie siebie często wygląda pobożnie, ale potrafi mieć zupełnie inne źródło. Czasem wynika z lęku przed oceną. Czasem z przekonania, że jeśli sama skrytykuję siebie pierwsza, mniej zaboli mnie krytyka innych. Czasem jest sposobem na zdobycie zapewnienia od otoczenia, że wcale nie jestem taka zła. Pokora nie potrzebuje takich mechanizmów. Jest spokojniejsza.

Człowiek pokorny nie musi zajmować ani najniższego, ani najwyższego miejsca. Może po prostu zająć swoje. Nie musi być najlepszy, ale też nie udaje gorszego, niż jest.

Nie musi wygrywać każdej rozmowy, ale nie musi milczeć, kiedy trzeba powiedzieć prawdę.

Nie musi udowadniać swojej wartości, ale nie oddaje jej też w ręce cudzej opinii.

W chrześcijańskiej pokorze jest dużo wolności. Im mniej człowiek buduje siebie na porównywaniu, tym mniej potrzebuje nieustannie sprawdzać, kto jest lepszy. Może podziwiać czyjeś dary bez poczucia zagrożenia. Może cieszyć się sukcesem drugiej osoby bez pomniejszania własnego. Może przyjąć krytykę bez przekonania, że wszystko w nim jest złe.

Pokora uczy także wdzięczności. Jeśli widzę w sobie dobro, nie muszę od razu podejrzewać się o pychę. Mogę podziękować Bogu. Jeśli odkrywam słabość, nie muszę się za nią nienawidzić. Mogę poprosić o łaskę przemiany. Jeśli ktoś zauważa moje zdolności, mogę powiedzieć zwykłe dziękuję zamiast natychmiast zaprzeczać.

To wszystko wydaje się bardzo proste, ale dla wielu osób wcale takie nie jest. Czasem znacznie łatwiej jest powiedzieć o sobie coś złego niż spokojnie przyjąć prawdę, że jestem człowiekiem wartościowym, obdarowanym i kochanym przez Boga, a jednocześnie niedoskonałym i potrzebującym nawrócenia.

Właśnie ta równowaga jest istotą pokory. Nie przesadne zachwycanie się sobą. Nie pogarda wobec siebie. Prawda.

Może więc zamiast próbować myśleć o sobie mniej, warto uczyć się myśleć o sobie uczciwiej. Widzieć swoje talenty i nie robić z nich bożka. Widzieć słabości i nie robić z nich całej swojej tożsamości. Przyjmować dobro bez pychy i błędy bez rozpaczy. Pokora nie polega na znikaniu.

Polega na tym, żeby stanąć przed Bogiem bez maski i powiedzieć: taki jestem. Z tym, co we mnie piękne, z tym, co trudne, z tym, co już dojrzało, i z tym, co jeszcze wymaga przemiany. A potem pozwolić Bogu prowadzić dalej.

Czytaj dalej »
Copyright © Pani od religii